«Alash joly» jalpy halyqtyq qozǵalysy»

Respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń

málimdemesi

«Ábý-Dabı Plaza» kesheni qurylys alańynda bolǵan jaǵdaıdy basynda bılik ókilderi tek eki adamnyń arasyndaǵy usaq buzaqylyq retinde kórsetkisi kelgenimen artynan onyń sebebiniń  tereńde jatqanyn kórsetýde.

Sebebi, «Ábý-Dabı Plaza» keshenin salýǵa qatysty túrli kelisimderge qol qoıylǵan kezde ulttyq, memlekettik múdde eskerilmegen.

Keshendi salýǵa baılanysty qol qoıylǵan kelisimder men basqa da qujattardy tereń zerttep, saraptaýdy aldaǵy kúnniń enshisine qaldyra otyryp, búgin shama kelgenshe negizgi qujattarǵa, ıaǵnı «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Birikken Arab Ámirlikteriniń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Astana qalasy Ábý-Dabı Plaza keshenin salýǵa qatysty úkimetaralyq kelisimge» (budan ári -Úkimetaralyq kelisim) jáne «Aldar «Aldar Eýroazıa» JSHS (budan ári - Aldar) jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Astana qalasy ákimdiginiń arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy  Astana qalasynda «Ábý-Pabı plaza» kóp fýnksıonaldy keshenin salýǵa qatysty qurylys týraly kelisimge» (budan ári- Úshjaqty kelisim ) nazar aýdaryp kóreıik.

1. «Ábý-Dabı plaza» kóp fýnksıonaldy keshenin (budan ári- «Ábý-Dabı plaza» kesheni) salýdyń Qazaqstan Respýblıkasyna ekonomıkalyq nemese áleýmettik tıimdiligi qandaı?

Atalǵan eki qujatta da, ıaǵnı Úkimetaralyq kelisimde de, Úshjaqty kelisimde de «Ábý-Dabı plaza» keshenin Astana qalasynda salýdyń ne ekonomıkalyq, ne áleýmettik tıimdiligi naqty kórsetilmegen.

Onyń ishinde: birinshi, keshendi salý arqyly Astanada qansha jumys orny ashylatyny jáne onda qansha Qazaqstan azamatynyń jumyspen qamtamasyz etiletini aıqyndalmaǵan.

Ekinshiden, keshendi salý men ony iske qosý arqyly Qazaqstan búdjetine qansha paıda túsetini belgilenbegen.

Qoryta aıtqanda «Ábý-Dabı plaza» keshenin salýdyń qajettiligi kúmán týǵyzady.     

2. «Ábý-Dabı plaza» keshenin salý kezinde Qazaqstandyq jumysshylardy jumysqa qabyldaý jáne olardyń quqyqtaryn saqtaý jaǵdaıy qandaı?

QR Úkimeti atynan sol kezdegi  QR Indýstrıa jáne saýda mınıstri Áset Isekeshev qol qoıǵan Úkimetaralyq kelisim boıynsha «Ábý-Dabı plaza» kesheniniń qurylysy aıaqtalǵanǵa deıin tartylatyn sheteldik jumyskerlerdiń jalpy sany 6 600 (alty myń alty júz) adamnan aspaıtyn bolady dep kelisiledi. Kelisimde Qazaqstan azamattarynyń jumysqa alynatyny týraly bir sóz joq, ıaǵnı Qazaqstan azamattaryn, mamandaryn keshendi salý isine aralastyrý, jumysqa alý qarastyrylmaǵan.

Sondyqtan da búgin onda jumys istep jatqan jergilikti jumysshylardyń quqyqtary óreskel buzylýda.

QR Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenovanyń jáne mınıstrliktiń baspasóz qyzmetiniń málimeti boıynsha, onda barlyǵy 11 kompanıa (sheteldik merdigerler) boıynsha 4 861 sheteldik jumysshy jáne 3 692 qazaqstandyq istep jatyr. 

Beıresmı aqparat boıynsha ondaǵy sheteldik jumysshylardyń ortasha aılyǵy 5000$ qurasa, qazaqstandyq jumysshylardyń ortasha jalaqysy 100-120 myń teńgeni, ıaǵnı shamamen 295-355$ quraǵan. Osyndaı teńsizdikter qazaqstandyq jumysshylardyń narazylyǵyn týǵyzǵan.

Keshen salynyp bitkennen keıin ony paıdalaný kezinde de ınvestor Qazaqstannyń azamattaryn jumysqa almaýǵa quqyly. Demek, keshen salynyp bitkennen keıin de 20  jyl boıy myńdaǵan sheteldikter keshenge jumysqa oranalastyrylady degen sóz.

3. «Ábý-Dabı plaza» keshenin salýdan Qazaqstanǵa túsetin qarjylaı kiris qandaı?

«Ábý-Dabı plaza» keshenin salýdy qarjylandyrýdy Birikken Arab ámirligi óz moınyna alǵan jáne keshendi salýǵa ketetin barlyq shyǵyn kólemi 1,6 mlrd.$ quraıdy.

Keshen qurylysyna bólshek saýda sektorynyń obektileri, komersıalyq ofıster,  4 juldyzdy qonaq úıi,      qyzmetter kórsetiletin páterler, turǵyn jaılar, sondaı-aq 4 100 avtomobılge arnalǵan avtoturaq kiredi. Keshenniń búkil aýmaǵy qansha sharshy metr bolatyny kelisimsharttarda belgilenbegen.

Biraq, onyń Qazaqstan búdjetine kiris ákeletini úlken kúmán týǵyzady. Sebebi:

1. Jumysshylardyń deni shet elden shaqyrylǵan, demek salynǵan ınvestısıanyń bir bóligi olarǵa jalaqy retinde qaıtadan shet elge shyǵarylady;
2. Qurylysqa qajetti materıaldar, tehnıka, tehnologıa, ıntellektýaldyq, tehnologıalyq tabystar tek ınvestorǵa tıeseli, ıaǵnı odan Qazaqstanǵa tıer paıda joq.

Sonymen birge, Úkimetaralyq kelisimniń 3.1.2 babynda  «Aldar Qurylys barysynda salynǵan ne turǵyzylǵan kez kelgen obektiler men qurylystardyń (aıaqtalǵan da, aıaqtalmaǵan da) jalǵyz ıesi bolyp qalady»,- dep kórsetilgen.  

3. Kelisimder boıynsha «Aldar Eýroazıa» JSHS qurylys aıaqtalǵanǵa deıin jáne qurylys kesheni paıdalanýǵa berilgennen keıin 2034 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin barlyq salyqtan, ıaǵnı korporatıvtik tabys salyǵynan, qosalqy qun salyǵynan, ımportqa jáne kedendik bajdarǵa salynatyn qosymsha qun salyǵynan, onyń ishine kedendik tólemder, ımportqa salynatyn QQS, dempıńke qarsy, qorǵaý jáne ótemdik bajdar, aksızder kiredi, oǵan qosa jer salyǵynan, jer ýchaskelerin paıdalanǵany úshin tólemaqydan, múlik salyǵynan, kólik quraldaryna salynatyn salyqtan taǵy basqa tólemderden tolyqtaı bosatylǵan.

Naqtyraq aıtsaq:

 Úkimetaralyq kelisimniń 4.1.2 babynda «ALDAR Qurylys Obektisine jáne ony Paıdalanýǵa baılanysty Qurylys jáne odan keıingi 20 jyl merzimine korporatıvtik tabys salyǵynan  bosatylady»,

4.2.1 babynda  «ALDAR-ǵa jáne/nemese onyń quryltaıshylaryna jáne/nemese qatysýshylaryna Qurylys Obektisine jáne ony Paıdalanýǵa baılanysty tólenetin kiris pen ózge de tólemder Qurylys kezeńi jáne odan keıingi 20 jyl ishinde tólem kózinen ustalatyn tabys salyǵynan bosatylady»,

4.3.1 babynda   «ALDAR Qurylys kezeńi jáne odan keıingi 20 jyl ishinde jáne Qurylys Obektisine jáne ony paıdalanýǵa baılanysty qosylǵan qun salyǵynan bosatylady»,

4.4.1 bapta «Osy Kelisimge sáıkes Qurylys jáne Paıdalaný maqsaty úshin ALDAR, onyń Merdigerleri jáne Qosalqy merdigerleri ákeletin Taýarlar men Kólik Quraldary (alkogól ónimderin, syrany, temeki ónimderin, benzındi, dızel otynyn qospaǵanda), sondaı-aq ALDAR-dyń Merdigerleri men Qosalqy merdigerleriniń osy Kelisimge sáıkes Qurylys jáne Paıdalaný maqsaty úshin tartylǵan personaly men jumyskerleri ákeletin jeke múlik Qazaqstandyq Zańnamaǵa sáıkes belgilengen mynadaı tólemder men salyqtardy tóleýden bosatylady:

(A) Kedendik tólemder;

(V) Importqa salynatyn QQS;

(S) Dempıńke qarsy, qorǵaý jáne ótemdik bajdar;

(D) Aksızder», - dep kete beredi.

Sonymen birge, keshendi paıdalanýdan túsetin barlyq paıda ınvestordyń qaltasyna túsedi.

Qoryta aıtqanda, «Ábý-Dabı Plaza» keshenin salý Qazaqstan úshin ekonomıkalyq turǵydan tıimdi emes.

Keshen iske qosylǵannan keıin 20  jyl boıy ınvestor sheteldik azamattardy jumysqa alyp otyrýǵa quqyly ekenin eskersek, onyń áleýmettik tıimdiligi de kúmán týǵyzady.

Kelisimder boıynsha ınvestor keshendi salýǵa qajetti qarajatty, ıaǵnı ınvestısıany óz qalaýynsha, ózi tańdaǵan qarjy kózderinen alady. Ol týraly Úshjaqty kelisimniń  2.2 babynda «Qandaı da bir shekteýlersiz, ALDAR óziniń qalaýy boıynsha Birikken Arab Ámirlikteri Úkimetiniń nemese halyqaralyq qarjy naryqtarynyń tarapynan ALDAR úshin qolaıly sharttarda qarjy-qarajat tarta alady»,- dep kórsetilgen.

Qarapaıym tilmen aıtsaq, keshendi salýǵa Qazaqstan tegin jer beredi, tolyqtaı salyqtan bosatady, 20 jyl boıy keshendi paıdalanýdan túsetin paıdadan bir tıyn da almaıdy, al ınvestor qandaı kózden, qandaı jolmen qarjy tabatynyn Qazaqstan Úkimetine aıtpaıdy. Sebebi, Úkimetaralyq kelisimniń 4.7.2 babynda  «Joǵaryda baıandalǵanǵa qaramastan, ALDAR osy Kelisim jáne/nemese 2009 jylǵy 31 naýryzdaǵy Ózara túsinistik týraly memorandým boıynsha Qupıa bolyp tabylatyn qandaı da bir aqparatty ashýǵa mindetti emes»,-dep kórsetilgen.

Sonymen birge, kelisimder boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti Kelisimniń búkil qoldanylý merziminiń ishinde ALDAR Tobynyń neshe túrli quqyǵy bar ekendigine kepildik beredi. Onyń ishinde, atap aıtsaq Úkimettik kelisimniń 7.2 babynda «osy Kelisim boıynsha nemese kez kelgen basqa kelisim nemese kelisim-shart nemese Qurylys Obektisine qatysty osyǵan uqsas qujat boıynsha kez kelgen tólemderdi júzege asyrady», nemese «Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen tys Sheteldik valútany aýdarý, ustaý jáne saqtaýǵa quqyly» degen sıaqty kúmán týǵyzatyn baptar jeterlik.  

Bul jerde ınvestor tarapynan qandaı da bir jemqorlyq, aqshany qymqyrý (otmyvanıe degen) oryn alyp nemese qurylysqa jumsalatyn qarjyny tıym salynǵan qarjy kózderinen, terorıstik nemese ekstremıstik qorlar men zańsyz, qylmys jolymen tabylǵan qarjy kózderinen alyp jatsa da ony eshkim teksere almaıdy degen sóz.

4. «Ábý-Dabı plaza» keshenin salýdyń qaýipsizdikke, ımandylyqty qorǵaýǵa áseri qandaı?

Kelisimderde  ulttyq qaýipsizdik, densaýlyq pen ımandylyqty qorǵaý negizderi boıynsha bolmasa, sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsat berýde qarsylyq bolmaıtyny kórsetilgen.

Alaıda, elimizde jumyssyzdyqtyń artyp otyrǵan kezde sheteldik jumysshylardy kóptep tartý, olardyń qazaq jerinde ózderin tym erkin sezinip, qazaqtyń namysyna tıetin, ımandylyqqa, qazaqı tárbıe, ádet-ǵurypqa qaıshy keletin áreketter jasaıtyny el qaýipsizdigin saqtaýǵa keri áserin tıgizedi jáne tıgizip te jatyr.

Bılik tarapynan ekonomıkalyq, áleýmettik tıimsiz, ulttyq múdde men qaýipsizdikke, ulttyq salt-sana, ádet-ǵurypqa, tálim-tárbıege keri áserin tıgizetin kelisimderge qol qoıyp, paıdasyz jobalarǵa mol qarjy jumsaýy halyqtyń narazylyǵyn týǵyzýda.

Qoryta kelgende, atalǵan Úkimettik kelisimdi de, Úshjaqty kelisimdi de qaıta qarap, olarǵa tolyqtyrýlar men ózgerister engizýdi usynamyz.

Atap aıtqanda «Ábý-Dabı Plaza» keshenin salý kezinde:   

1. sheteldik jáne qazaqstandyq jumysshylar sany teń bolýy tıis;
2. sheteldik jáne qazaqstandyq jumysshylardyń aılyq jalaqysynyń kólemi teńestirilýi qajet;
3. jumsalǵan qarajattyń qaıdan kelgeni, qandaı maqsatta jumsalǵany, qarjy aýdarymdarynyń zańdylyǵy QR Úkimeti tarapynan jiti qadaǵalanýy tıis.

Osy usynystar «Ábý-Dabı Plaza» keshenin salý týraly Úkimetalaryq jáne Úshjaqty kelisimderde naqty kórinis tapsyn.

Buǵan qosa, QR Prezıdenti, Úkimeti:

1. ekonomıkalyq, áleýmettik tıimsiz, mol qarjy jumsaýdy talap etetin túrli jobalar men sharalardy, jıyndardy uıymdastyrýdy jáne olardy ótkizýge shetelden qaryz alýdy úzildi-kesildi toqtatsyn;
2. sheteldik jumysshy kúshin tartýǵa kvota berýde eń aldymen memlekettiń óz halqyn jumyspen qamtamasyz etýge mindetti ekenin nazarǵa alsyn jáne zańsyz mıgrasıaǵa tosqaýyl qoısyn.
3. sheteldik jumysshylardyń qazaq jerinde ózderin tym erkin sezinip, jergilikti halyqtyń densaýlyǵyna zıan keltiretin, namysyna tıetin, ımandylyqqa, ulttyq tárbıe, ádet-ǵurypqa qaıshy keletin áreketter jasaýyna qatań tıym salsyn jáne ondaı jaǵdaı oryn alǵan jaǵdaıda qatań jazalansyn.

Osy usynystar QR zańdarymen bekitilsin.  

Osy usynystardy elimizdegi saıası partıalar, qoǵamdyq uıymdar, ultshyldar men belsendiler, barsha jurtshylyq qoldaıdy dep senemiz.

09 qyrkúıek 2017 jyl